mánudagur, 8. febrúar 2016
Óðinn
17. júlí 2012 14:28

Gengið á höfuðstólinn

Ofan á óvissu í atvinnurekstri með örum breytingum á skattkerfinu gerir óvissa um verð gjaldmiðilsins alla áætlun ómögulega.

Haraldur Guðjónsson
<p>N&yacute; &thorn;j&oacute;&eth;hagssp&aacute; Hagstofu &Iacute;slands sem birt var &iacute; s&iacute;&eth;ustu viku var mikil vonbrig&eth;i, en sp&aacute; Hagstofunnar fyrir hagv&ouml;xt &iacute; &aacute;r var l&aelig;kku&eth; &thorn;ri&eth;ja &aacute;ri&eth; &iacute; r&ouml;&eth;. &Iacute; sp&aacute; Hagstofunnar sem birt var sumari&eth; 2010 var &thorn;v&iacute; sp&aacute;&eth; &aacute; hagv&ouml;xtur &aacute;rsins 2012 yr&eth;i 3,4%. &Aacute;ri s&iacute;&eth;ar, sumari&eth; 2011, sp&aacute;&eth;i Hagstofan a&eth; hagv&ouml;xtur &aacute;rsins 2012 yr&eth;i 3,1% og n&uacute; er &thorn;v&iacute; sp&aacute;&eth; a&eth; hagv&ouml;xtur &aacute;rsins ver&eth;i 2,8%.</p> <p>&THORN;a&eth; er &thorn;&oacute; ekki l&aacute;g sp&aacute; Hagstofunnar sem veldur &Oacute;&eth;ni helst &aacute;hyggjum heldur a&eth; hagv&ouml;xturinn, sem m&aelig;lst hefur og sp&aacute;&eth; er, er &oacute;sj&aacute;lfb&aelig;r og aflei&eth;ing af takm&ouml;rkunum &thorn;j&oacute;&eth;hagsreikninga frekar en raunverulegs efnahagsbata. Fj&aacute;rfestingin er ekki einungis l&aacute;g, heldur er h&uacute;n sennilega &iacute; raun neikv&aelig;&eth; og &iacute; sta&eth; &thorn;ess a&eth; veri&eth; s&eacute; a&eth; byggja upp h&ouml;fu&eth;st&oacute;l til a&eth; skapa ver&eth;m&aelig;ti til framt&iacute;&eth;ar er veri&eth; a&eth; ganga &aacute; n&uacute;verandi h&ouml;fu&eth;st&oacute;l me&eth; &thorn;v&iacute; a&eth; sinna ekki e&eth;lilegri endurfj&aacute;rfestingu.</p> <p>&THORN;a&eth; er marklaust hjal a&eth; tala um a&eth; kreppunni s&eacute; loki&eth; &aacute; me&eth;an &thorn;a&eth; er veri&eth; a&eth; kynda heimili&eth; me&eth; stofust&aacute;ssinu.</p> <p>* * *</p> <p>&THORN;a&eth; er erfitt a&eth; meta endurfj&aacute;rfestingu, enda liggur efnahagsreikningur og sj&oacute;&eth;streymi &thorn;j&oacute;&eth;hagsreikninga ekki fyrir, auk &thorn;ess sem &thorn;j&oacute;&eth;hagsreikningar byggja &aacute; s&ouml;gulegu ver&eth;i hlutanna en ekki endurstofnsver&eth;i. &THORN;a&eth; er &thorn;&oacute; h&aelig;gt a&eth; sko&eth;a &yacute;msar v&iacute;sbendingar og &thorn;&aelig;r benda til &thorn;ess a&eth; veri&eth; s&eacute; a&eth; ganga &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;linn. S&uacute; fyrsta sn&yacute;r a&eth; opinberum rekstri og hana finna borgarb&uacute;ar &thorn;egar eki&eth; er um g&ouml;tur borgarinnar, en &thorn;eim hefur l&iacute;ti&eth; veri&eth; vi&eth;haldi&eth; undanfarin &aacute;r og eru sumar hverjar or&eth;nar &aacute;l&iacute;ka hol&oacute;ttar og sveitavegir. Sl&iacute;kt er vafasamur sparna&eth;ur, enda kemur a&eth; &thorn;v&iacute; a&eth; &thorn;a&eth; &thorn;arf a&eth; gera vi&eth; g&ouml;turnar og &iacute; m&ouml;rgum tilfellum ver&eth;ur &thorn;a&eth; enn d&yacute;rari en ella ef g&ouml;turnar eru l&aacute;tnar drabbast ni&eth;ur &iacute; sta&eth; e&eth;lilegs vi&eth;halds.</p> <p>* * *</p> <p>Hva&eth; heimilin var&eth;ar, &thorn;&aacute; hefur vi&eth;hald &aacute; heimilum st&oacute;rminnka&eth;, a&eth; hluta til m&aacute; rekja &thorn;etta til &thorn;ess hversu lengi gengisl&aacute;nam&aacute;lin hafa tafist fyrir d&oacute;mst&oacute;lum. Hins vegar er &thorn;a&eth; l&iacute;ti&eth; hlutfall af heimilum me&eth; neikv&aelig;tt eigi&eth; f&eacute; a&eth; &thorn;a&eth; sk&yacute;rir ekki eitt og s&eacute;r ef heimilin eru almennt a&eth; ganga &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;linn. &Ouml;nnur lei&eth; til a&eth; sko&eth;a hvort veri&eth; s&eacute; a&eth; ganga &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;linn er a&eth; sko&eth;a me&eth;alaldur f&oacute;lksb&iacute;laflotans.</p> <p>&THORN;a&eth; er ekki gert vegna &thorn;ess a&eth; b&iacute;lar s&eacute;u svo merkilegur m&aelig;likvar&eth;i &aacute; l&iacute;fskj&ouml;r f&oacute;lks, heldur gefum vi&eth; okkur a&eth; ekki hafi veri&eth; nein vi&eth;horfsbreyting hj&aacute; f&oacute;lki almennt gagnvart b&iacute;lum og &aelig;tti &thorn;a&eth; &thorn;ess kost &thorn;&aacute; hef&eth;i &thorn;a&eth; vi&eth;haldi&eth; b&iacute;laflotanum me&eth; sama h&aelig;tti og &aacute;&eth;ur. &THORN;&aacute; kemur &iacute; lj&oacute;s a&eth; b&iacute;laflotinn hefur aldrei veri&eth; eldri og a&eth; skapast hefur veruleg endurfj&aacute;rfestingar&thorn;&ouml;rf &iacute; b&iacute;lum. Mi&eth;a&eth; vi&eth; ofangreindar forsendur m&aacute; gera r&aacute;&eth; fyrir a&eth; &thorn;a&eth; sama gildi um a&eth;rar varanlegar og h&aacute;lfvaranlegar fj&aacute;rfestingar heimilanna.</p> <p>* * *</p> <p>Gr&oacute;f n&aacute;lgun til a&eth; sko&eth;a hvort fj&aacute;rfesting &iacute; hagkerfinu s&eacute; n&aelig;g til a&eth; vi&eth;halda n&uacute;verandi fj&aacute;rmagnsstofni er a&eth; bera fj&aacute;rfestingu &iacute; &thorn;j&oacute;&eth;hagsreikningum saman vi&eth; fyrningar &iacute; &thorn;j&oacute;&eth;hagsreikningum. &THORN;&aacute; kemur &iacute; lj&oacute;s a&eth; fj&aacute;rfesting er or&eth;in minni en fyrningar. &THORN;a&eth; &thorn;&yacute;&eth;ir a&eth; ef vi&eth; gefum okkur a&eth; mat Hagstofunnar &aacute; fyrningum s&eacute; raunh&aelig;ft mat &aacute; endurstofnver&eth;i &thorn;eirra fj&aacute;rmuni sem eru nota&eth;ir &aacute; hverju &aacute;ri, sem er &oacute;l&iacute;klegt, er hagkerfi&eth; a&eth; ganga &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;linn. &THORN;a&eth; hefur ekki gerst &aacute;&eth;ur og g&ouml;gnin n&aacute; aftur til 1990.</p> <p>&THORN;a&eth; er &aacute;hyggjuefni hversu l&iacute;til atvinnuvegafj&aacute;rfesting er, s&eacute;r &iacute; lagi &iacute; lj&oacute;si &thorn;ess a&eth; hagkerfi&eth; &aelig;tti a&eth; vera a&eth; laga sig a&eth; n&yacute;ju jafnv&aelig;gi &iacute; kj&ouml;lfar gengisfalls kr&oacute;nunnar og breyttra vi&eth;skiptakjara. &THORN;&aacute; er einnig &aacute;st&aelig;&eth;a til a&eth; &oacute;ttast a&eth; fyrningar s&eacute;u st&oacute;rlega vanmetnar, b&aelig;&eth;i &iacute; &thorn;j&oacute;&eth;hagsreikningum og reiknisskilum fyrirt&aelig;kja &thorn;ar sem ver&eth;b&oacute;lga er aftur or&eth;in b&aelig;&eth;i h&aacute; og vi&eth;varandi.</p> <p>* * *</p> <p>&Iacute;myndum okkur fyrirt&aelig;ki sem fj&aacute;rfesti &iacute; v&eacute;l &aacute; 1.000 kr&oacute;nur fyrir 10 &aacute;rum s&iacute;&eth;an. &Aacute;&aelig;tla&eth;ur l&iacute;ft&iacute;mi v&eacute;larinnar var t&iacute;u &aacute;r og h&uacute;n &thorn;v&iacute; afskrifu&eth; l&iacute;nulega &aacute; t&iacute;u &aacute;rum. Ef engin ver&eth;b&oacute;lga hef&eth;i veri&eth; &aacute; t&iacute;mabilinu hef&eth;u fyrningar duga&eth; fyrir kaupum &aacute; samb&aelig;rilegri v&eacute;l a&eth; t&iacute;u &aacute;rum li&eth;num og fyrningar gefi&eth; raunh&aelig;fa mynd af notkun fastafj&aacute;rmuna &aacute; t&iacute;mabilinu. Ef ver&eth;ver&eth;b&oacute;lga hef&eth;i veri&eth; 2,5% eins og ver&eth;b&oacute;lgumarkmi&eth; Se&eth;labankans gerir r&aacute;&eth; fyrir v&aelig;ru 100 fyrningar a&eth; nafnvir&eth;i &aacute; 10. &aacute;ri um veri&eth; 80 kr&oacute;nur a&eth; raunvir&eth;i, 20 kr&oacute;nur k&aelig;mu fram sem hagna&eth;ur, &thorn;ar me&eth; v&aelig;ri fyrirt&aelig;ki&eth; a&eth; auka hagna&eth; me&eth; &thorn;v&iacute; a&eth; ganga &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;l. Upps&ouml;fnu&eth; fyrning &aacute; 10 &aacute;ra t&iacute;mabili mi&eth;a&eth; vi&eth; verb&oacute;lgumarkmi&eth; Se&eth;labankans er 897 kr&oacute;nur og hefur &thorn;v&iacute; veri&eth; gengi&eth; &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;linn um 103 kr&oacute;nur. Ef vi&eth; mi&eth;um svo vi&eth; raunverulega ver&eth;b&oacute;lgu undanfarin 10 &aacute;r, &thorn;&aacute; v&aelig;ri 100 kr&oacute;na fyrning a&eth; nafnvir&eth;i &aacute; 10. &aacute;ri 59 kr&oacute;nur a&eth; raunvir&eth;i og 1.000 kr&oacute;na upps&ouml;fnu&eth; fyrning &aacute; &thorn;essu 10 &aacute;ra t&iacute;mabili 808 kr&oacute;nur a&eth; raunvir&eth;i.</p> <p>* * *</p> <p>&THORN;egar f&oacute;lk einbl&iacute;nir &aacute; nafnst&aelig;r&eth;ir en ekki raunst&aelig;r&eth;ir er &thorn;a&eth; &thorn;a&eth; sem kallast peningagl&yacute;ja. Algengasta birtingarmynd hennar h&eacute;r &aacute; landi er a&eth; vi&eth; erum alltaf a&eth; m&aelig;la okkur &iacute; &iacute;slenskum kr&oacute;num en ekki myntum sem eru gjaldgengar &aacute; al&thorn;j&oacute;&eth;am&ouml;rku&eth;um.</p> <p>Fyrir &thorn;remur vikum var bent &aacute; &thorn;a&eth; &iacute; &thorn;essum pistli hvernig &uacute;tflutningstekjur &Iacute;slands hafa st&oacute;raukist fr&aacute; hruni, &thorn;&oacute;tt &uacute;tflutningsver&eth;m&aelig;ti m&aelig;lt &iacute; al&thorn;j&oacute;&eth;legum myntum hafi l&iacute;ti&eth; sem ekkert aukist. &Oacute;&eth;inn s&eacute;r a&eth; Paul Krugman n&oacute;belsver&eth;launahafi &iacute; hagfr&aelig;&eth;i flaskar &aacute; &thorn;essu &iacute; umfj&ouml;llun um &Iacute;sland. Peningagl&yacute;ja &aacute; myntir hefur l&iacute;ka &aacute;hrif &aacute; fj&aacute;rfestingu &thorn;ar sem flestar atvinnugreinar eru h&aacute;&eth;ar innfluttum t&aelig;kjum. S&uacute; atvinnugrein sem bestar uppl&yacute;singar liggja fyrir um fj&aacute;rfestingar &iacute; er fjarskipti en P&oacute;stog fjarskiptastofnun tekur saman greinargott yfirlit um marka&eth;inn.</p> <p>Ef mi&eth;a&eth; er vi&eth; nafnst&aelig;r&eth;ir hafa tekjur s&iacute;mafyrirt&aelig;kjanna aukist um 37% fr&aacute; 2006 til 2011, ef hins vegar er notast vi&eth; raunst&aelig;r&eth;ir hefur marka&eth;urinn dregist saman um 5,5%. St&oacute;r hluti fj&aacute;rfestinga greinarinnar er hins vegar &iacute; erlendum myntum og ef mi&eth;a&eth; er vi&eth; evrur hafa tekjur greinarinnar dregist saman um r&uacute;m 25% &aacute; t&iacute;mabilinu. Fj&aacute;rfestingar greinarinnar n&aacute;mu 62,6 millj&oacute;num evra &aacute;ri&eth; 2006 en 29,5 millj&oacute;num evra &aacute;ri&eth; 2011. &THORN;a&eth; er &thorn;v&iacute; alveg lj&oacute;st a&eth; s&uacute; grein hefur veri&eth; a&eth; ganga verulega &aacute; h&ouml;fu&eth;st&oacute;l sinn.</p> <p>* * *</p> <p>Svar r&iacute;kisstj&oacute;rnarinnar vi&eth; minni fj&aacute;rfestingu er a&eth; bo&eth;a st&oacute;raukin p&oacute;lit&iacute;sk &iacute;t&ouml;k &iacute; atvinnul&iacute;finu undir yfirskini &bdquo;fj&aacute;rfestinga&aacute;&aelig;tlunar&ldquo;, sem er anna&eth; heiti &aacute; ver&eth;mi&eth;a Gu&eth;mundar Steingr&iacute;mssonar. &THORN;arna er veri&eth; a&eth; sn&uacute;a hlutunum &aacute; haus. Aukin fj&aacute;rfesting er einkenni heilbrig&eth;s atvinnul&iacute;fs en ekki ors&ouml;k &thorn;ess, annars hef&eth;u fimm &aacute;ra &aacute;&aelig;tlanir Sov&eacute;tr&iacute;kjanna og Indlands veri&eth; vel heppna&eth;ar. Simon Kuznets komst a&eth; &thorn;eirri ni&eth;urst&ouml;&eth;u a&eth; l&iacute;kast til v&aelig;ri beint framlag aukinna vinnustunda og fj&aacute;rmunamyndunar til hagvaxtar &aacute; mann vel innan vi&eth; einn t&iacute;undi. Afgangurinn sk&yacute;r&eth;ist af b&aelig;ttum &bdquo;g&aelig;&eth;um&ldquo; vinnuafls og a&eth;fanga, betra skipulags framlei&eth;slu og t&aelig;kniframf&ouml;rum.</p> <p>* * *</p> <p>Hva&eth; g&aelig;&eth;i vinnuafls var&eth;ar hefur &Iacute;sland b&uacute;i&eth; vel, &thorn;j&oacute;&eth;in er ung, vel menntu&eth; og vinnumarka&eth;ur sveigjanlegur. R&iacute;ki&eth; getur haft bein &aacute;hrif &aacute; betra skipulag framlei&eth;slu. &THORN;v&iacute; mi&eth;ur hefur n&uacute;verandi r&iacute;kisstj&oacute;rn tekist &aacute;kaflega illa upp &iacute; &thorn;v&iacute; efni. H&eacute;r hefur veri&eth; vi&eth; l&yacute;&eth;i hagkv&aelig;mt fiskvei&eth;istj&oacute;rnunarkerfi en &aacute;kve&eth;i&eth; hefur veri&eth; a&eth; f&oacute;rna &thorn;v&iacute; &aacute; altari &ouml;fundarinnar. S&iacute;&eth;an eru forsvarsmenn r&iacute;kisstj&oacute;rnarinnar hissa &thorn;egar sj&aacute;var&uacute;tvegsfyrirt&aelig;ki grei&eth;a &uacute;t ar&eth;! S&uacute; aflei&eth;ing vei&eth;igjaldsins, a&eth; &thorn;au sj&aacute;var&uacute;tvegsfyrirt&aelig;ki sem &thorn;a&eth; geta muni grei&eth;a &uacute;t ar&eth;, var au&eth;vita&eth; algj&ouml;rlega fyrirsj&aacute;anleg. Ef v&aelig;nt ar&eth;semi atvinnugreinar er minnku&eth;, &thorn;&aacute; eru fyrirt&aelig;ki &iacute; greininni au&eth;vita&eth; ekki jafn f&uacute;s til a&eth; endurfj&aacute;rfesta hagna&eth; sinn &iacute; henni.</p> <p>* * *</p> <p>N&uacute;verandi r&iacute;kisstj&oacute;rn hefur auki&eth; &oacute;vissu &iacute; atvinnurekstri me&eth; &ouml;rum breytingum &aacute; skattkerfinu og gjaldeyrish&ouml;ftum en &oacute;vissa um raunverulegt ver&eth; gjaldmi&eth;ilsins gerir alla langt&iacute;ma &aacute;&aelig;tlunarger&eth; &oacute;m&ouml;gulega. &Oacute;&eth;inn &aelig;tlar s&eacute;r ekki a&eth; leggja mat &aacute; hvort n&uacute;verandi gengi kr&oacute;nunnar s&eacute; h&aacute;tt e&eth;a l&aacute;gt, hann bendir hins vegar &aacute; pistilinn fyrir &thorn;remur vikum &thorn;ar sem fram kemur a&eth; laun &aacute; &Iacute;slandi m&aelig;ld &iacute; evrum &aacute; f&ouml;stu ver&eth;lagi eru n&uacute; um 35% l&aelig;gri en &thorn;au voru &aacute;ri&eth; 2000 og fasteignaver&eth; um 17% l&aelig;gra en &thorn;a&eth; var &aacute;ri&eth; 2003. &THORN;a&eth; gefur sterka v&iacute;sbendingu um a&eth; raungengi kr&oacute;nunnar s&eacute; t&ouml;luvert undir langt&iacute;majafnv&aelig;gi, &thorn;&oacute;tt &bdquo;snj&oacute;hengjan&ldquo; svokalla&eth;a sem hle&eth;st upp innan haftanna g&aelig;ti valdi&eth; l&aelig;kkun. N&uacute; &aacute; s&eacute;r sta&eth; mikil uppbygging &iacute; fer&eth;a&thorn;j&oacute;nustu. Hversu ar&eth;b&aelig;r &aacute; h&uacute;n eftir a&eth; reynast ef gengi&eth; styrkist &aacute; n&yacute;?</p> <p>Og hvers vegna er h&uacute;n ekki miklu meiri ef gengi&eth; er a&eth; fara a&eth; veikjast enn frekar? &THORN;etta er &oacute;vissa sem engin skynsamleg sv&ouml;r eru vi&eth; &iacute; dag, &oacute;vissa sem &aacute; einungis r&aelig;tur s&iacute;nar a&eth; rekja til &iacute;slensku kr&oacute;nunnar og sem vi&eth; g&aelig;tum losa&eth; okkur vi&eth; me&eth; uppt&ouml;ku annarrar myntar.</p> <p><strong>Pistill &Oacute;&eth;ins birtist &iacute; Vi&eth;skiptabla&eth;inu 12. j&uacute;l&iacute; s&iacute;&eth;astli&eth;inn. &Aacute;skrifendur geta n&aacute;lgast bla&eth;i&eth; &iacute; heild sinni undir li&eth;num T&ouml;lubl&ouml;&eth; h&eacute;r a&eth; ofan.</strong></p> <p><img src="../../../../photos/render/35676/12_07_2012.JPG" border="0" width="620" height="993" _mce_src="../../../../photos/render/35676/12_07_2012.JPG" /></p>
Stikkorð: Óðinn
Fréttabréf
Vikulegt fréttabréf Viðskiptablaðsins þar sem greint er frá því helsta sem gerst hefur í íslensku og erlendu viðskiptalífi.