*

fimmtudagur, 14. desember 2017
Einar Gunnar Guðmundsson
3. desember 2017 10:43

Við þurfum fleiri fyrirtæki á markað!

Fyrir stofnendur lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi getur skráning á markað verið raunhæfur kostur.

Haraldur Guðjónsson

Á að skrá eða ekki skrá fyrirtæki í kauphöll? Í huga sennilega flestra Íslendinga er skráning fyrirtækis á markað eins konar viðurkenning á því að fyrirtækið sé orðið þroskað eða stórt og að það sé markaður fyrir hlutabréf í viðkomandi fyrirtæki. Þetta hangir annars vegar á viðhorfi hluthafanna sjálfra til fyrirtækisins en ekki síður á væntingum fjárfesta til hlutabréfamarkaða í heild sinni. Hér á landi er tiltölulega stutt hefð fyrir skráningu fyrirtækja á markað og flest skráð íslensk fyrirtæki í sögulegu samhengi eru tiltölulega þroskuð, a.m.k. komin yfir bernskubrekin. Þessu er þó ekki endilega þannig hagað á Norðurlöndunum þar sem mun lengri hefð er fyrir viðskiptum á hlutabréfamarkaði.

Skráning fyrirtækis getur falið í sér tvennt. Annars vegar að fara í hlutafjárútboð þar sem fyrirtækið dregur að sér nýja hluthafa og fjármagn. Hins vegar getur verið um hreina skráningu að ræða án hlutafjárútboðs.Í báðum tilfellum verður tiltekinn eða allur hluti hluta í fyrirtækinu opinn fyrir frjálsum kaupum og sölum í gegnum þann markað í kauphöll sem skráning fer fram á.

Hlutabréfamarkaðir

Nasdaq-kauphöllinni á Norðurlöndum er skipt upp í Small cap, Mid cap og Large cap markað og svo er Nasdaq First North (FN) fyrir vaxtarfyrirtæki. Hvert land hefur fyrirtæki á hverjum lista. First North hentar fyrirtækjum sem eru að jafnaði óþroskaðri en fyrirtæki á aðalmarkaðinum. Bæði eru skyldur First North fyrirtækja ekki jafn miklar gagnvart kauphöll og kostnaður við skráningu lægri. Skráning ein og sér felur þó í sér jafn mikið aðhald fyrir stjórnendur og eigendur. Uppgjör og gagnsæi gagnvart markaði er alltaf til staðar.

En Nasdaq og First North eru ekki einu hlutabréfamarkaðirnir. Í Sví­þjóð eru fleiri valkostir, t.d. Aktietorget, Nordic Growth Market (NGM), beQuoted og Göteborgslistan. Fyrir flestum Íslendingum eru þetta framandi markaðir. Það er merkilegt að skoða hvernig fyrirtæki á Norðurlöndunum nýta sér skráningu. Viðhorf og hefðir til hlutabréfamarkaða endurspeglast vel í þeim tölum. Skoðaðar vorur tölur fyrir FN, Aktietorget og NGM. Enn merkilegra er að horfa til þroskastigs fyrirtækjanna.

Þannig er hægt að skoða ýmist markaðsvirði, tekjur og EBIT. Við þá skoðun kemur í ljós að 36% félaganna eru með markaðsvirði allt að 10 milljónir dollara (MUSD) og 75% þeirra eru með markaðsvirði allt að 50 MUSD. Þegar kemur að tekjum síðastliðinna 12 mánaða sést að 50% fyrirtækjanna eru með tekjur undir 10 MUSD. Enn áhugaverðara er að skoða dreifingu EBIT yfir öll fyrirtæki. Þar sjáum við að dreifingin á síðastliðnum 12 mánuðum er margvísleg, allt frá því að vera frá -8 MUSD til um 10 MUSD.

Með öðrum orðum, þessi fyrirtæki eru ekki endilega sjóðstreymisfyrirtæki, heldur fyrirtæki sem stunda þróun af margvíslegum toga og eru ekki endilega byrjuð að mynda tekjur eða eru á sínum fyrstu skrefum. Að þessu sögðu eru reyndar stór fyrirtæki á íslenskan mælikvarða á þessum listum en um 24% þeirra eru með markaðsvirði á bilinu 50-1.000 MUSD.

Raunhæfur kostur

Sjálfur bjó ég í Svíþjóð í fimm ár og kynntist ólíkri afstöðu margra þar til hlutabréfamarkaða. Eitt sumarið vann ég í byggingageiranum í Stokkhólmi. Í kaffipásunni síðdegis voru þrjú atriði daglegur fasti hjá sænsku vinnufélögunum. Kaffi og kanilsnúður, munntóbak og uppfletting í dagblöð­ unum á verði hlutabréfa í eignasafni þeirra. Afstaða til hlutabréfakaupa er því um margt ólík því sem við eigum að venjast hér á landi.

Boðskapurinn er sá að fyrir stofnendur lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi getur skráning á markað verið raunhæfur kostur, einkum ef fyrirtækin bjóða eða hyggjast bjóða vörur og þjónustu alþjóðlega. Fyrir fjárfesta, hvort heldur einstaklinga eða fagfjárfesta, væri meiri breidd í eðli fyrirtækja á markaði mikill kostur. Við getum vel lært af reynslu frændfólks okkar á Norð­urlöndunum þar sem hlutabréfakaup eru raunverulegt sparnaðarform til lengri tíma. Við þurfum einfaldlega fleiri og ólík fyrirtæki á markað.

Lengri útgáfa af greininni með skýringarmyndum birtist á einargunnar.com.

Höfundur starfar við nýsköpun hjá Arion banka.

Fréttabréf
Vikulegt fréttabréf Viðskiptablaðsins þar sem greint er frá því helsta sem gerst hefur í íslensku og erlendu viðskiptalífi.