*

fimmtudagur, 9. desember 2021
Hildur Björnsdóttir
11. nóvember 2021 14:01

Samkeppni um tækifærin

Ætli Reykjavíkurborg að vera meðal lífvænlegustu borga heims þarf að tryggja lifandi samkeppni um fólk og fyrirtæki - fjölbreytt atvinnutækifæri og gott húsnæðisframboð.

Lífvænleiki borga er einn þeirra alþjóðlegu mælikvarða sem notaður er um samkeppnishæfni höfuðborga heims. Þær borgir sem tryggja meðal annars, gott húsnæðisframboð og fjölbreytt atvinnutækifæri, mælast almennt vel í alþjóðlegum samanburði.

Viðvarandi húsnæðisskortur

Það er viðvarandi húsnæðisskortur í Reykjavík sem endurspeglast meðal annars í mikilli verðhækkun íbúða. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefur áætlað 30.000 íbúða þörf á landsvísu næsta áratuginn. Fjölgunin verði meiri á fyrri hluta áratugarins, og því þurfi uppbyggingu 3.500 íbúða árlega næstu árin. Þörfin verði mest á höfuðborgarsvæðinu en þar sé jafnframt mörg þúsund íbúða uppsöfnuð þörf.

Skortur á lóðum hefur haldið aftur af vexti í framboði nýrra íbúða. Þéttingarstefna núverandi meirihluta hefur einskorðast við þrönga borgarhluta þar sem innviðir hafa náð þolmörkum. Æskilegt er að þétta byggð, en hana má þétta í fleiri hverfum - af virðingu við íbúa og umhverfi þar sem innviðir þola aukinn mannfjölda. Í þessu samhengi hafa Sjálfstæðismenn lagt til lifandi byggð í Örfirisey, blandaða byggð að Keldum og aukna þéttingu í Úlfarsárdal, við dræmar undirtektir borgarstjóra. Takmarkaður vilji er til að leita lausna - afleiðingin er sú að fólk flytur til annarra sveitarfélaga þar sem framboð er meira og þjónusta betri.

Bera bankarnir ábyrgð?

Í umfjöllun um húsnæðisskort hefur borgarstjóri ítrekað varpað ábyrgðinni á bankana. Sagt framboðsskort á fasteignamarkaði að miklu leyti tilkominn vegna takmarkaðs útlánavilja bankanna. Hagfræðingur Seðlabanka Íslands svarar því hins vegar til að flæði nýs lánsfjár frá bankakerfinu til byggingageirans hafi aukist á síðustu árum. Útistandandi lán til byggingageirans nú séu umtalsverð í sögulegu samhengi. Gagnrýni borgarstjóra sé því marklaus.

Samanburður fjárhagsáætlana

Á dögunum kynnti Reykjavíkurborg fjárhagsáætlun til ársins 2025. Áætlunin er engin yndislestur enda áform um skuldahækkanir, auknar mannaráðningar og vaxandi rekstrarkostnað. Í áætluninni kemur fram hvernig heildarskuldir borgarinnar hafa hækkað á kjörtímabilinu úr 299 milljörðum í rúma 400 milljarða króna. Þá er ráðgert að skuldir hækki enn frekar um 53 milljarða til ársins 2025. Skuldaaukningin raungerist þrátt fyrir 7,5% tekjuaukningu árið 2021. Útgjöld vaxa samhliða en launakostnaður hækkar um 15% á tveimur árum og rekstrarkostnaður er hlutfallslega hærri en hjá öllum nágrannasveitarfélögum. Einstök tækifæri stærðarhagkvæmninnar eru vannýtt.

Nýverið kynnti Kópavogsbær fjárhagsáætlun næstu ára. Hún byggir á sérstakri áherslu á grunnþjónustu sveitarfélagsins. Stefnt er að úthlutun fjölbýlishúsalóða og verður verðmæti lóðasölunnar varið til lækkunar vaxtaberandi skulda. Skattar verða lækkaðir líkt og undanfarin ár, bæði fasteignaskattar á íbúðarhúsnæði og fasteignaskattar á atvinnuhúsnæði. Jafnframt lækka vatnsskattar og holræsagjöld. Útsvar er áfram samkeppnishæft á höfuðborgarsvæðinu, enda ekki í lögleyfðu hámarki líkt og í höfuðborginni. Samanburður fjárhagsáætlana sýnir glöggt áherslumun milli þeirra flokka sem stýra sveitarfélögunum. Þar sem Sjálfstæðisflokkur fer með áhrif er áhersla lögð á trygga grunnþjónustu, niðurgreiðslu skulda og skynsamlegar skattalækkanir. Þar mælist þjónusta jafnframt öflugri og lífsgæði betri.

Að aðhafast ekkert

Samhliða hækkandi fasteignaverði hækkar fasteignamat íbúðar- og atvinnuhúsnæðis í landinu. Í kjölfarið hækka álögur á fasteignaeigendur í formi skatta og gjalda. Skattprósenta fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði er ríflega þrefalt hærri að meðaltali en á íbúðarhúsnæði. Því má segja að töluvert svigrúm sé til viðbragða svo létta megi undir með fólki og fyrirtækjum og styðja við atvinnusköpun í landinu.

Tekjur Reykjavíkurborgar af álögðum fasteignaskatti hafa aukist talsvert undanfarin ár að raunvirði. Árið 2020 námu tekjur borgarinnar af fasteignasköttum rúmum 22 milljörðum króna. Það er fimm milljarða aukning á fjórum árum, en 72% aukningarinnar má rekja til skatta á atvinnuhúsnæði. Í greiningu Samtaka atvinnulífsins segir að „tekjur borgarinnar af atvinnuhúsnæði hafi aukist um 39% frá 2016 á föstu verðlagi, og miðað við fyrirliggjandi fasteignamat megi áætla að aukningin muni nema alls 42% árið 2022. Að sama skapi hafi rauntekjur af íbúðahúsnæði aukist um 27% frá 2016 og muni nema alls 35% árið 2022."

Af framanrituðu má ljóst vera að töluvert svigrúm hefur skapast til lækkunar fasteignaskatta í landinu, ekki síst í höfuðborginni. Kópavogsbær hefur í fjárhagsáætlun ákveðið að bregðast við nýbirtu fasteignamati með lækkun fasteignaskatta. Reykjavíkurborg hefur í fjárhagsáætlun ákveðið að aðhafast ekkert.

Skipulag atvinnusvæða í borginni

Brottflutningur fyrirtækja og stofnana úr Reykjavík hefur verið verulegt áhyggjuefni. Fljótlega verða aðeins fjögur af tíu stærstu fyrirtækjum landsins með höfuðstöðvar í borginni. Tækniskólinn, Icelandair og Malbikunarstöðin Höfði fyrirhuga öll flutninga úr borginni til Hafnarfjarðar. Reykjavíkurborg tapar í samkeppni um atvinnutækifæri á höfuðborgarsvæðinu.

Framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda hefur sagt háan fasteignaskatt borgarinnar spila stóra rullu í ákvörðun fyrirtækja um brottflutning. Þá hefur skortur á hagkvæmum atvinnulóðum ekki síður áhrif. Ef skipulögð yrðu svæði til uppbyggingar stærri vinnustaða austarlega í borginni mætti jafna umferðarstrauma og tryggja austurborginni fleiri atvinnutækifæri í heimabyggð. Þannig mætti skapa fleiri sjálfbær hverfi innan borgarmarkanna, þar sem íbúum gefst kostur á að sækja atvinnu, verslun og þjónustu í stuttu göngufæri frá heimili.

Ætli Reykjavíkurborg að vera meðal lífvænlegustu borga heims þarf að tryggja lifandi samkeppni um fólk og fyrirtæki - fjölbreytt atvinnutækifæri og gott húsnæðisframboð. Höfuðborgin sefur á verðinum og hefur orðið eftir í samkeppni við erlendar borgir og innlend sveitarfélög. Við þurfum markvissa stefnu um uppbyggingu atvinnutækifæra og víðsýna nálgun á húsnæðisuppbyggingu. Borgin þarf að gera betur í samkeppni um tækifærin.

Höfundur er borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins.

Fréttabréf
Vikulegt fréttabréf Viðskiptablaðsins þar sem greint er frá því helsta sem gerst hefur í íslensku og erlendu viðskiptalífi.